ตลอดหลายเดือนที่ผ่านมา ตลาดการเงินโลกกำลังจับตาสิ่งหนึ่งอย่างใกล้ชิด นั่นก็คือ "อัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐ อายุ 30 ปี" หรือ US 30-Year Treasury Yield ที่ล่าสุดพุ่งขึ้นเหนือระดับ 5.1% ซึ่งถือเป็นระดับสูงสุดในรอบเกือบ 20 ปี และเป็นระดับที่ใกล้เคียงกับช่วงก่อนเกิดวิกฤตการเงินโลกปี 2008 หรือ Global Financial Crisis (GFC) อย่างมีนัยสำคัญ
แม้การพุ่งขึ้นของพันธบัตรสหรัฐ หรือ Bond Yield จะไม่ได้หมายความว่า “วิกฤตจะเกิดขึ้นทันที” แต่ในสายตานักลงทุนสถาบันทั่วโลก มันคือสัญญาณเตือนที่ไม่ควรถูกมองข้าม เพราะพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐ ไม่ใช่เพียงสินทรัพย์ทางการเงินธรรมดา แต่คือ “แกนกลาง” ของระบบการเงินโลกทั้งหมด และหากแกนกลางนี้เริ่มสั่นสะเทือน ผลกระทบจะไม่ได้หยุดอยู่แค่ในสหรัฐฯ เท่านั้น แต่จะกระจายไปยังตลาดหุ้น ตลาดอสังหาริมทรัพย์ ค่าเงิน ต้นทุนการกู้ยืม รวมถึงเศรษฐกิจของประเทศกำลังพัฒนาอย่างไทยด้วย
ทำไม Bond Yield อายุ 30 ปี จึงสำคัญกว่าที่หลายคนคิด
ก่อนอื่นต้องเข้าใจว่า “Yield” หรืออัตราผลตอบแทนพันธบัตร จะเคลื่อนไหวสวนทางกับ “ราคาพันธบัตร” กล่าวคือ เมื่อ Yield พุ่งขึ้น แปลว่านักลงทุนกำลัง “ขายพันธบัตร” และต้องการผลตอบแทนที่สูงขึ้นเพื่อชดเชยความเสี่ยงในการถือหนี้ระยะยาวของรัฐบาลสหรัฐ โดยเฉพาะพันธบัตรอายุ 30 ปี ซึ่งสะท้อน “ความเชื่อมั่นระยะยาว” ต่อเศรษฐกิจ การคลัง และเสถียรภาพของสหรัฐ โดยตรง ดังนั้น การที่ Yield พุ่งทะลุ 5% จึงไม่ได้สะท้อนเพียงเรื่องดอกเบี้ย แต่กำลังสะท้อนว่า ตลาดเริ่มกังวลต่อหลายปัจจัยพร้อมกัน ได้แก่ เงินเฟ้อที่อาจอยู่สูงนานกว่าคาด, หนี้รัฐบาลสหรัฐที่พุ่งขึ้นต่อเนื่อง, การขาดดุลงบประมาณระดับสูง, ปริมาณพันธบัตรใหม่ที่ออกสู่ตลาดมหาศาล และความไม่แน่นอนของนโยบาย Fed ในอนาคต
ระดับ Yield วันนี้ ใกล้เคียงกับก่อนวิกฤตปี 2008
สิ่งที่ทำให้ตลาดเริ่มวิตก คือครั้งล่าสุดที่พันธบัตรรัฐบาลสหรัฐ อายุ 30 ปี เคยขึ้นมาอยู่ในระดับใกล้เคียงนี้ คือช่วงก่อนเกิดวิกฤต Subprime Mortgage และ Global Financial Crisis ในปี 2007–2008 แน่นอนว่า “Yield สูง” ไม่ได้เป็นต้นเหตุโดยตรงของวิกฤตการเงิน แต่ในประวัติศาสตร์ มันมักเป็นสัญญาณว่า “ต้นทุนเงิน” ในระบบกำลังสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว และเริ่มสร้างแรงกดดันต่อภาคเศรษฐกิจจริง ช่วงนั้นในปี 2008 ปัญหาเกิดจากฟองสบู่อสังหาริมทรัพย์ การปล่อยกู้คุณภาพต่ำ และการใช้ Leverage สูงของธนาคาร แต่ในปี 2026 นี้ ความเสี่ยงกลับเปลี่ยนรูปแบบไป คราวนี้ สิ่งที่ตลาดเริ่มกังวล ไม่ใช่ธนาคารเอกชนเพียงอย่างเดียว แต่คือ “สถานะทางการคลังของรัฐบาลสหรัฐ เอง”
กล่าวคือ หลังวิกฤตปี 2008 โลกใช้เวลากว่า 15 ปี อยู่กับยุคของดอกเบี้ยต่ำและสภาพคล่องล้นระบบ ธนาคารกลางสหรัฐอเมริกา หรือ Fed ใช้นโยบาย QE (Quantitative Easing) ซื้อพันธบัตรจำนวนมหาศาลเข้าสู่งบดุล เพื่อกดต้นทุนดอกเบี้ยให้อยู่ในระดับต่ำ กระตุ้นเศรษฐกิจ และพยุงตลาดการเงิน ผลคือ ภาครัฐ บริษัทเอกชน และนักลงทุนทั่วโลก ต่างเคยชินกับ “เงินราคาถูก” แต่วันนี้ ตลาดเริ่มตั้งคำถามว่า ยุคนั้นอาจจบลงแล้ว เมื่ออัตราผลตอบแทนพันธบัตรสหรัฐอายุ 30 ปี ยืนเหนือ 5% ได้อย่างต่อเนื่อง นั่นหมายความว่า “ต้นทุนเงินของโลก” กำลังถูก Reset ใหม่ทั้งหมด และการ Reset ครั้งนี้ จะกระทบแทบทุกสินทรัพย์ในโลกพร้อมกัน
และหนึ่งในสาเหตุสำคัญ ที่ตลาดเริ่มขายพันธบัตรสหรัฐ คือปัญหาหนี้สาธารณะของสหรัฐที่พุ่งขึ้นอย่างรวดเร็ว ปัจจุบันหนี้รัฐบาลสหรัฐอยู่ในระดับมากกว่า 35 ล้านล้านดอลลาร์ และสัดส่วนหนี้ต่อ GDP อยู่ในระดับสูงกว่า 100% ขณะเดียวกัน รัฐบาลยังขาดดุลงบประมาณต่อเนื่อง ทำให้กระทรวงการคลังสหรัฐ ต้องออกพันธบัตรใหม่จำนวนมหาศาลเพื่อระดมทุน
แต่ปัญหาคือ ในอดีต Fed มักเป็นผู้ซื้อพันธบัตรรายใหญ่ผ่าน QE แต่ปัจจุบัน Fed กลับพยายาม “ลดขนาดงบดุล” หรือ Quantitative Tightening (QT) โดยเฉพาะภายใต้แนวคิดของ เควิน วอร์ช ประธาน Fed คนใหม่ ตามการรายงานจากทางสำนักข่าวรอยเตอร์ส ว่าเขาต้องการลดบทบาทของ Fed ในตลาดพันธบัตร และให้ตลาดกลับมาทำงานแบบ Free market มากขึ้น นั่นหมายความว่า ในอนาคต ตลาดอาจต้องรับภาระดูดซับพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐด้วยตัวเองมากขึ้น และหากนักลงทุนไม่ต้องการถือพันธบัตรมากพอ รัฐบาลก็จำเป็นต้องเสนอ “ดอกเบี้ยสูงขึ้น” เพื่อดึงดูดผู้ซื้อ ตรงนี้เองคือสาเหตุสำคัญที่ Yield มีการพุ่งขึ้นอย่างรวดเร็ว
อย่างไรก็ตาม สิ่งที่อันตรายที่สุด ไม่ใช่แค่อัตราผลตอบแทนที่สูง แต่คือความจริงที่ว่า US Treasury หรือพันธบัตรสหรัฐนั้น คือรากฐานของระบบการเงินโลก เพราะถูกใช้เป็นหลักประกันในการทำธุรกรรมทางการเงินจำนวนมหาศาล ยกตัวอย่างในทางปฏิบัติ พันธบัตรรัฐบาลสหรัฐ ถูกใช้เป็นสินทรัพย์ปลอดภัยหลักของโลก, หลักประกันในการกู้ยืมระหว่างสถาบันการเงิน, ฐานของตลาด Derivatives, เงินสำรองของธนาคารกลางทั่วโลก รวมถึงเป็น Benchmark ของอัตราดอกเบี้ยทั่วโลก
กล่าวง่าย ๆ คือ ระบบการเงินทั้งโลก “อ้างอิง” กับพันธบัตรสหรัฐ ดังนั้น หากตลาดเริ่มไม่มั่นใจใน Treasury Market จริง ๆ ผลกระทบจะไม่ได้จำกัดอยู่แค่สหรัฐ แต่จะลามไปทุกตลาดทันที
แต่ปัญหาจากทางของ Fed วันนี้ คือ ไม่ว่าจะเลือกทางไหน ก็มีต้นทุน หาก Fed ลดดอกเบี้ยเร็วเกินไป เงินเฟ้ออาจกลับมา และตลาดอาจมองว่า Fed สูญเสียความน่าเชื่อถือ เนื่องจากทิศทางการลดดอกเบี้ยมีความเกี่ยวโยงกับความต้องการของโดนัลด์ ทรัมป์ ผู้นำสหรัฐ ที่มีส่วนผลักดันให้ “เควิน วอร์ช” เป็นประธาน Fed คนใหม่ แต่หาก Fed คงดอกเบี้ยสูงนาน อัตราผลตอบแทนของพันธบัตรอาจพุ่งต่อ ต้นทุนกู้ยืมจะยิ่งกดดันภาคเศรษฐกิจ รวมถึงความเสี่ยงในตลาดอสังหาริมทรัพย์และภาคธุรกิจก็จะเพิ่มขึ้นด้วย และสิ่งที่น่ากังวล คือ รอบนี้ Fed อาจไม่มี “อาวุธ” มากเหมือนในปี 2008 เพราะเงินเฟ้อยังอยู่ในระดับสูง และตลาดเริ่มตั้งคำถามต่อการกลับไปใช้ QE ขนาดใหญ่อีกครั้ง
แล้วไทยจะได้รับผลกระทบอย่างไร
แม้ปัญหาจะเกิดในสหรัฐ แต่ประเทศไทยหลีกเลี่ยงผลกระทบได้ยาก เมื่ออัตราผลตอบแทนของพันธบัตรสหรัฐสูงขึ้น นักลงทุนทั่วโลกจะย้ายเงินกลับไปถือสินทรัพย์ดอลลาร์สหรัฐ เพราะให้ผลตอบแทนสูงและปลอดภัยกว่า สิ่งที่จะเกิดขึ้นกับไทย ได้แก่
• เงินทุนไหลออกจากตลาดเกิดใหม่ ตลาดหุ้นและพันธบัตรไทยอาจถูกขายเพื่อนำเงินกลับ
• ค่าเงินบาทมีแนวโน้มอ่อนค่า เพราะดอลลาร์แข็งขึ้นตามผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐ
• ต้นทุนการกู้ยืมของไทยสูงขึ้น ทั้งภาครัฐและเอกชนจะกู้เงินแพงขึ้นตามทิศทางดอกเบี้ยโลก
• ภาคอสังหาริมทรัพย์และธุรกิจที่มีหนี้สูงจะถูกกดดัน โดยเฉพาะธุรกิจที่ต้อง refinance หนี้ในช่วงดอกเบี้ยสูง
• การส่งออกไทยอาจชะลอ หากเศรษฐกิจโลกเข้าสู่ภาวะชะลอตัวจากต้นทุนการเงินที่สูงขึ้น
สิ่งที่ตลาดกำลังกังวล อาจไม่ใช่เพียงภาวะเศรษฐกิจถดถอย (Recession) ตามวัฏจักรทั่วไป แต่คือความเป็นไปได้ที่โลกกำลังเปลี่ยนผ่านจากยุคเงินราคาถูก ซึ่งดำเนินมายาวนานกว่าทศวรรษ ไปสู่ยุคของดอกเบี้ยสูงและสภาพคล่องที่ตึงตัวมากขึ้น และหากอัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐระยะยาวยังคงปรับตัวสูงขึ้นต่อเนื่อง จนตลาดเริ่มตั้งคำถามต่อเสถียรภาพของตลาดพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐอย่างจริงจัง ความผันผวนครั้งนี้อาจลึกและซับซ้อนกว่าวิกฤตปี 2008 ในบางมิติ
เพราะสิ่งที่กำลังถูกท้าทาย ไม่ใช่เพียงธนาคาร ภาคอสังหาริมทรัพย์ หรือสินทรัพย์เสี่ยงบางประเภท แต่คือ “ความน่าเชื่อถือของสินทรัพย์ที่โลกใช้เป็นรากฐานของระบบการเงินทั้งหมด” และเมื่อสินทรัพย์ที่เคยถูกมองว่า “ปลอดภัยที่สุดในโลก” เริ่มถูกตั้งคำถาม นั่นอาจหมายความว่า โลกกำลังเข้าสู่ระเบียบการเงินใหม่ ที่ต้นทุนของเงิน ความเสี่ยง และเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ จะไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป
ข่าวเด่น