By วิภาดา จิณณวาโส
ในช่วงหลายวันที่ผ่านมา ค่าเงินบาทกลับมาแข็งค่าขึ้นอีกครั้ง จนเคลื่อนไหวอยู่ในกรอบ 32.80-33.50 บาทต่อดอลลาร์สหรัฐในช่วงสัปดาห์นี้ (ตามการรายงานของธนาคารกรุงศรีอยุธยา) หลายคนอาจมองว่านี่คือสัญญาณที่ดี เพราะในความเข้าใจของคนทั่วไป ค่าเงินที่แข็งค่ามักถูกตีความว่าเศรษฐกิจของประเทศนั้นกำลังแข็งแกร่ง นักลงทุนต่างชาติมั่นใจ และมีเงินทุนไหลเข้ามาอย่างต่อเนื่อง
แต่หากมองลึกลงไปในรายละเอียดของตลาดการเงินโลก จะพบว่าการแข็งค่าของเงินบาทในรอบนี้ อาจไม่ได้สะท้อนว่าพื้นฐานเศรษฐกิจไทยดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ หากแต่กำลังสะท้อนอีกเรื่องหนึ่ง นั่นคือ “การอ่อนค่าของเงินดอลลาร์สหรัฐ” หลังนักลงทุนทั่วโลกเริ่มประเมินใหม่ว่า ธนาคารกลางสหรัฐ หรือ Fed อาจไม่จำเป็นต้องเดินหน้าขึ้นอัตราดอกเบี้ยเพิ่มเติมในปีนี้ กล่าวได้อีกนัยหนึ่งคือ สิ่งที่เกิดขึ้นอาจไม่ใช่เรื่องของเงินบาทแข็ง แต่เป็นเรื่องของดอลลาร์อ่อนมากกว่า
จุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ มาจากตัวเลขการจ้างงานนอกภาคเกษตร (Nonfarm Payrolls) ของสหรัฐ ที่ออกมาต่ำกว่าที่ตลาดคาดการณ์ไว้ พร้อมกับมีการปรับลดตัวเลขของเดือนก่อนหน้าลงเช่นกัน แม้ว่าตลาดแรงงานสหรัฐ จะยังไม่ได้เข้าสู่ภาวะอ่อนแอ แต่ข้อมูลดังกล่าวส่งสัญญาณว่าความร้อนแรงของเศรษฐกิจสหรัฐกำลังค่อย ๆ ลดลง โดยเมื่อการจ้างงานชะลอลง นักลงทุนจึงเริ่มเชื่อว่าแรงกดดันด้านเงินเฟ้ออาจผ่อนคลายลงตามไปด้วย เพราะตลาดแรงงานถือเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ Fed ใช้ประเมินว่าควรดำเนินนโยบายการเงินเข้มงวดต่อหรือไม่
ผลที่ตามมาคือ ตลาดการเงินทั่วโลกเริ่มลดความคาดหวังว่า Fed จะขึ้นอัตราดอกเบี้ยเพิ่มเติมในระยะใกล้ แม้ว่าประธาน Fed จะยังย้ำว่าการควบคุมเงินเฟ้อยังคงเป็นภารกิจสำคัญก็ตาม แต่สิ่งที่ตลาดให้น้ำหนักมากขึ้นกลับไม่ใช่ถ้อยแถลงของผู้กำหนดนโยบาย หากเป็นข้อมูลเศรษฐกิจที่ทยอยประกาศออกมาในแต่ละเดือน ตรงนี้เองคือภาพสะท้อนของโลกการลงทุนยุคใหม่ ที่นักลงทุนเริ่มกลับมา “อ่านข้อมูล” มากกว่า “ฟังคำใบ้” จากธนาคารกลาง
เมื่อความคาดหวังต่อการขึ้นดอกเบี้ยลดลง ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐก็เริ่มปรับตัวลง เงินดอลลาร์ซึ่งเคยได้รับแรงหนุนจากอัตราดอกเบี้ยที่อยู่ในระดับสูง จึงสูญเสียความน่าสนใจไปบางส่วน เงินทุนบางส่วนไหลออกจากสินทรัพย์ดอลลาร์เข้าสู่สินทรัพย์ในประเทศอื่น ส่งผลให้หลายสกุลเงิน รวมถึงเงินบาท แข็งค่าขึ้นเมื่อเทียบกับเงินดอลลาร์ โดยหากมองเฉพาะตัวเลขค่าเงิน ภาพที่เห็นอาจดูเหมือนประเทศไทยกำลังอยู่ในช่วงที่เศรษฐกิจแข็งแกร่ง แต่เมื่อหันกลับมาดูปัจจัยพื้นฐานของเศรษฐกิจไทย กลับพบว่าภาพที่แท้จริงยังมีความเปราะบางอยู่ไม่น้อย
ข้อมูลล่าสุดจากธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) สะท้อนว่า แม้ภาคการท่องเที่ยวจะเริ่มปรับตัวดีขึ้นจากการกลับมาของนักท่องเที่ยวระยะไกล รวมถึงนักท่องเที่ยวจีนและมาเลเซีย แต่ภาคการส่งออกและการผลิตกลับชะลอลง ขณะที่การบริโภคและการลงทุนภาคเอกชนยังขยายตัวเพียงเล็กน้อย ไม่ได้เติบโตในระดับที่จะผลักดันเศรษฐกิจให้ฟื้นตัวอย่างแข็งแรง ยิ่งไปกว่านั้น ไทยยังเผชิญกับภาวะขาดดุลบัญชีเดินสะพัดในช่วง 5 เดือนแรกของปี สะท้อนว่ารายรับจากต่างประเทศยังไม่เพียงพอที่จะชดเชยรายจ่ายที่ไหลออกไป หากมองเฉพาะปัจจัยพื้นฐานเพียงอย่างเดียว ภาพดังกล่าวแทบไม่สอดคล้องกับการแข็งค่าของเงินบาทเลย
นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไมการอธิบายว่า “เงินบาทแข็งเพราะเศรษฐกิจไทยแข็งแรง” จึงอาจง่ายเกินไปสำหรับโลกการเงินในปัจจุบัน เพราะในหลายช่วงเวลา ค่าเงินไม่ได้สะท้อนเฉพาะสิ่งที่เกิดขึ้นภายในประเทศ แต่สะท้อนสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นกับเศรษฐกิจโลก และโดยเฉพาะกับสกุลเงินคู่เปรียบเทียบอย่างเงินดอลลาร์ด้วย ในความเป็นจริงนั้น ตลาดอัตราแลกเปลี่ยนเป็นตลาดที่สะท้อน “การเปรียบเทียบ” มากกว่าการวัดความแข็งแกร่งของประเทศใดประเทศหนึ่งโดยลำพัง ทุกครั้งที่เงินบาทแข็งค่าหรืออ่อนค่า สิ่งที่เกิดขึ้นจึงเป็นผลลัพธ์ของการเปลี่ยนแปลงระหว่างสองสกุลเงิน ไม่ใช่การเปลี่ยนแปลงของเงินบาทเพียงฝ่ายเดียว
หากเงินดอลลาร์อ่อนค่าลงเร็วกว่าเงินบาท แม้เศรษฐกิจไทยจะยังไม่ได้ดีขึ้น ค่าเงินบาทก็สามารถแข็งค่าขึ้นได้เช่นกัน ในทางกลับกัน หากดอลลาร์แข็งค่าจากปัจจัยภายนอก แม้เศรษฐกิจไทยจะขยายตัวได้ดี เงินบาทก็อาจอ่อนค่าลงได้เช่นกัน ด้วยเหตุนี้ นักเศรษฐศาสตร์จึงไม่เคยใช้ “ค่าเงินบาท” เป็นตัวชี้วัดความแข็งแกร่งของเศรษฐกิจเพียงตัวเดียว แต่จะพิจารณาควบคู่กับการเติบโตทางเศรษฐกิจ การส่งออก การลงทุน การบริโภค เงินเฟ้อ ตลาดแรงงาน รวมถึงดุลบัญชีเดินสะพัด เพื่อให้เห็นภาพที่ครบถ้วนมากกว่า
สำหรับประเทศไทย แม้เงินบาทจะกลับมาแข็งค่าขึ้นในช่วงที่ผ่านมา แต่โจทย์ทางเศรษฐกิจหลายด้านยังคงอยู่ ไม่ว่าจะเป็นภาคการส่งออกที่เริ่มชะลอตัวตามเศรษฐกิจโลก การผลิตภาคอุตสาหกรรมที่ยังฟื้นตัวไม่เต็มที่ กำลังซื้อของประชาชนที่ขยายตัวอย่างค่อยเป็นค่อยไป ตลอดจนความไม่แน่นอนจากนโยบายการค้าของสหรัฐ ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ และความเสี่ยงจากสภาพอากาศที่อาจกระทบภาคเกษตรในช่วงครึ่งหลังของปี ปัจจัยเหล่านี้ล้วนเป็นสิ่งที่ธนาคารแห่งประเทศไทยยังติดตามอย่างใกล้ชิด เพราะล้วนส่งผลต่อทิศทางเศรษฐกิจมากกว่าความเคลื่อนไหวของค่าเงินบาทเพียงอย่างเดียว
ในอีกด้านหนึ่ง สิ่งที่น่าสนใจยิ่งกว่าการเคลื่อนไหวของเงินบาท คือการเปลี่ยนแปลงวิธีคิดของตลาดการเงินโลกในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ในอดีต นักลงทุนจำนวนมากให้ความสำคัญกับการส่งสัญญาณล่วงหน้าของ Fed เพราะคำพูดของผู้กำหนดนโยบายสามารถชี้นำทิศทางตลาดได้เป็นเวลาหลายเดือน แต่ปัจจุบัน ภาพดังกล่าวเริ่มเปลี่ยนไป นักลงทุนให้ความสำคัญกับข้อมูลเศรษฐกิจที่ประกาศออกมาในแต่ละเดือนมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นตัวเลขการจ้างงาน เงินเฟ้อ การใช้จ่ายของผู้บริโภค หรือภาคบริการ เพราะข้อมูลเหล่านี้สามารถเปลี่ยนความคาดหวังของตลาดได้อย่างรวดเร็ว
กรณีของค่าเงินบาทในครั้งนี้ จึงเป็นตัวอย่างที่ชัดเจน แม้เศรษฐกิจไทยจะไม่ได้มีปัจจัยบวกใหม่ที่โดดเด่น แต่เพียงตัวเลขการจ้างงานของสหรัฐที่อ่อนแอกว่าคาด ก็เพียงพอที่จะทำให้ตลาดปรับมุมมองต่อทิศทางดอกเบี้ยของ Fed ส่งผลให้เงินดอลลาร์อ่อนค่าลง และผลักดันให้เงินบาทแข็งค่าตามไปด้วย ทั้งหมดนี้สะท้อนว่า โลกการเงินในปัจจุบันเชื่อมโยงกันมากกว่าที่เคย การเคลื่อนไหวของค่าเงินในประเทศหนึ่ง อาจไม่ได้เกิดจากข่าวในประเทศนั้น แต่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจอีกฟากหนึ่งของโลก
ดังนั้น หากในช่วงต่อจากนี้เราเห็นพาดหัวข่าวว่า “เงินบาทแข็งค่า” สิ่งที่ควรถามต่ออาจไม่ใช่เพียงว่า “เศรษฐกิจไทยดีขึ้นหรือไม่” แต่ควรถามว่า “เกิดอะไรขึ้นกับเศรษฐกิจโลก โดยเฉพาะสหรัฐ” เพราะในโลกที่เงินทุนเคลื่อนย้ายได้อย่างรวดเร็ว ค่าเงินไม่ได้เล่าเรื่องของประเทศใดประเทศหนึ่งอีกต่อไป หากกำลังสะท้อนความสัมพันธ์ของเศรษฐกิจโลกทั้งระบบ และในเวลานี้ เรื่องที่เงินบาทกำลังเล่า อาจไม่ใช่เรื่องของประเทศไทยเป็นหลัก แต่เป็นเรื่องของเงินดอลลาร์ ความคาดหวังต่อนโยบายของ Fed และการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจโลกที่กำลังเกิดขึ้นพร้อมกัน
ข่าวเด่น