ในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา ประเด็น "ช่องแคบฮอร์มุซ" กลายเป็นจุดสนใจของทั้งโลกอีกครั้ง หลังมีรายงานว่าอิหร่านกำลังผลักดันกฎหมาย "เก็บค่าผ่านทางเรือสูงถึง 2 ล้านดอลลาร์สหรัฐ" และมีบางกรณีที่มีการเรียกเก็บเงินจริงไปแล้ว ซึ่งพิจารณาดูแล้วไม่ใช่ระบบปกติของโลก หากดูเหมือนว่าโลกของเรากำลังเข้าสู่ยุคใหม่แห่งการเดินเรือ ที่มีผู้ปกครองน่านน้ำสากลตั้งด่านเก็บเงินอย่างถือสิทธิ์ เพียงแต่ความถามที่ผุดขึ้นมาในสังคม ก็คือ “อิหร่านสามารถเรียกเก็บเงินได้จริงไหม?” หรือเป็นเพียงแค่ “การประกาศชั่วคราวจากสถานการณ์สงคราม?” ในบทความนี้ AC News จะพาแยกข้อเท็จจริง vs ความตื่นตระหนก พร้อมวิเคราะห์ว่า เหตุการณ์นี้จะกำลังนำพาเศรษฐกิจโลกไปในทิศทางไหนกันแน่
สภาอิหร่านกำลังใช้ช่องแคบฮอร์มุซเป็นเครื่องมือในการกดดัน
สิ่งที่เกิดขึ้นในอิหร่านตอนนี้ ไม่ใช่การประกาศเก็บค่าผ่านทางแบบทันทีทันใด แต่เป็นกระบวนการทางการเมือง ที่กำลังถูกเร่งให้เกิดขึ้นภายใต้สถานการณ์สงคราม ซึ่งภายในสภาอิหร่าน มีการผลักดันร่างกฎหมายที่มีสาระสำคัญอยู่ 2 ส่วน ได้แก่
1. ให้อำนาจรัฐในการ “ควบคุมการผ่านของเรือ” ใน ช่องแคบ ฮอร์มุซ
2. เปิดช่องให้สามารถ “เรียกเก็บค่าธรรมเนียม” สำหรับการให้เรือผ่านในเงื่อนไขที่กำหนด
ด้วยเจตนาที่จะสร้างเครื่องมือทางกฎหมาย เพื่อเปิดทางให้รัฐเลือกใช้มาตรการได้หลากหลาย ตั้งแต่การตรวจสอบ การจำกัด ไปจนถึงการเรียกเก็บเงิน จากเดิมที่อาจถูกมองว่าเป็นเพียงการใช้กำลัง พูดง่าย ๆ ก็คือ เปลี่ยนจาก “การกดดันเชิงทหาร” ให้ยกระดับให้กลายเป็น “นโยบายของรัฐ” เพียงแต่ต้องเข้าใจให้ชัดว่า นี่ไม่ใช่ระบบปกติของโลกตามกฎหมายทะเลสากล เพราะตามช่องแคบที่ใช้เดินเรือระหว่างประเทศ ไม่สามารถเก็บค่าผ่านทางได้โดยพลการ ดังนั้นสิ่งที่เกิดขึ้นตอนนี้คือ อิหร่านกำลังใช้สถานการณ์สงครามและอำนาจทางทหาร บังคับให้เกิดการจ่ายเงิน ไม่ใช่ระบบที่โลกยอมรับ
อย่างไรก็ตาม แม้กฎหมายจะยังไม่ถูกบังคับใช้เต็มรูปแบบ ตามข้อมูลกล่าวอ้างว่าจะเรียกเก็บค่าผ่านทางสูงถึง 2 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อลำ แต่ในทางปฏิบัติ มีรายงานว่าเรือบางลำได้ “จ่ายเงินเพื่อให้ผ่าน” ไปแล้ว สิ่งนี้ไม่ใช่ค่าผ่านทางในความหมายปกติ แต่ใกล้เคียงกับค่าความปลอดภัยมากกว่า ที่เจ้าของเรือบางรายจึงเลือก “จ่าย” เพื่อแลกกับการผ่านที่ราบรื่นในสถานการณ์สงครามที่กำลังปะทุขึ้น ถึงแม้ว่าช่องแคบฮอร์มุซไม่ได้ปิด และเงื่อนไขในการผ่านทางก็ไม่ได้ถูกรองรับโดยกฎหมายทะเลโลก: อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ. 1982 (UNCLOS) ก็ตามที
แล้วต่อไป ประเทศที่ต้องใช้ช่องแคบ ต้อง “จ่ายจริงไหม?”
คำตอบคือ ยังไม่ใช่ทุกประเทศ และยังไม่ใช่ทุกลำ กล่าวคือ สถานการณ์ตอนนี้เป็นในลักษณะ “เลือกปฏิบัติ”
• ประเทศที่เป็นมิตรกับอิหร่าน → มีโอกาสผ่านได้
• ประเทศฝั่งตรงข้าม → เสี่ยงโดนสกัดหรือโจมตี
• บางลำ → เลือก “จ่ายเพื่อความปลอดภัย”
ทำให้ในช่วงปัจจุบันนี้ มีเรือจำนวนมากจอดรอ นอกพื้นที่ช่องแคบดังกล่าว (ปริมาณเรือผ่านลดลงมากกว่า 90% ) เพื่อรอดูสิ่งใหม่ในระบบเศรษฐกิจโลก อย่าง ค่าความเสี่ยง (Risk Premium) ที่ถูกบังคับให้จ่ายจะดำเนินต่อไปยังจุดไหน
ปัจจัยใหม่จากฝั่งสหรัฐ: เมื่อบทบาท “ตำรวจโลก” เริ่มสั่นคลอน
ในจังหวะเดียวกัน ท่าทีของโดนัลด์ ทรัมป์ ผู้นำสหรัฐ กำลังทำให้สถานการณ์ในช่องแคบซับซ้อนขึ้น เพราะทรัมป์ ได้ระบุว่า สงครามอาจจบใน 2–3 สัปดาห์ แต่ก็ส่งสัญญาณว่าสหรัฐอาจไม่ต้องการทำหน้าที่ “ค้ำประกันความปลอดภัยของการเดินเรือ” ในช่องแคบอีกต่อไป ถึงขั้นพูดในเชิงว่า “ประเทศที่ต้องเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซก็ไปจัดการรับผิดชอบกันเอาเอง” ซึ่งนั่นอาจเป็นการเปิดพื้นที่ให้ประเทศที่ควบคุมพื้นที่จริงอย่างอิหร่าน มีอำนาจต่อรองเพิ่มขึ้นทันที ดังนั้น ความเสี่ยงของโลกที่กำลังเข้าสู่ยุคทางผ่านมีราคา อาจสร้างผลกระทบที่รุนแรงกว่าปัจจุบัน ทั้งราคาน้ำมันโลกที่ผันผวนต่อ, เงินเฟ้อที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นทั่วโลก และ Supply Chain ที่กำลังสะดุด
ไทยอยู่ตรงไหนในสมการนี้
แม้ไทยจะไม่ได้เกี่ยวข้องโดยตรง แต่ในฐานะประเทศที่พึ่งพาการนำเข้าพลังงาน ในระยะสั้น ราคาน้ำมันในประเทศมีโอกาสขึ้น ค่าขนส่งสูงขึ้น และสินค้านำเข้าบางประเภทแพงขึ้น ส่วนในระยะกลางนั้น ก็อาจส่งผ่านไปยังสถานการณ์เงินเฟ้อที่เพิ่มขึ้น ต้นทุนธุรกิจจะต้องแบกรับมากขึ้น ขณะที่กำลังซื้อผู้บริโภคลดน้อยลง แต่ถ้าหาก Worst Case จริง ๆ ถ้าช่องแคบใช้ไม่ได้ยาว น้ำมันอาจไม่เพียงพอในบางช่วง ค่าไฟ / ค่าแก๊ส ปรับขึ้น และในที่สุดเศรษฐกิจก็จะชะลอตัวตาม Global Slowdown ในที่สุด
ซึ่งมองไปในระยะข้างหน้า สิ่งที่ต้องจับตา ไม่ใช่แค่ว่ากฎหมายนี้จะผ่านหรือไม่ แต่คือ “โลกจะตอบสนองอย่างไร” ในกรอบของ 3 ความเป็นไปได้หลัก
1. โลกกดดันจนโมเดลนี้ใช้ไม่ได้ หากมีการรวมตัวของมหาอำนาจเพื่อคุ้มกันเส้นทาง โมเดลการเก็บเงินค่าผ่านทางอาจถูกจำกัด
2. โมเดล “ค่าความเสี่ยง” กลายเป็นเรื่องปกติ หากไม่มีใครเข้ามาควบคุม การจ่ายเงินเพื่อผ่านอาจกลายเป็นต้นทุนใหม่ของการค้าโลก
3. เกิดแบบอย่างใหม่ในจุดยุทธศาสตร์อื่น หากโมเดลนี้ได้ผล ช่องแคบหรือเส้นทางสำคัญอื่นของโลก อาจเริ่มใช้แนวคิดเดียวกัน
บทสรุปของสิ่งที่เกิดขึ้นในช่องแคบฮอร์มุซตอนนี้ ไม่ใช่แค่ข่าวเก็บเงิน 2 ล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่มันคือการเปลี่ยนโครงสร้างความคิดของโลก จาก “เส้นทางสาธารณะของโลก” กลายเป็น “ทรัพยากรที่สามารถตั้งราคาได้” โดยในระยะสั้น โลกอาจมองว่าคือวิกฤต แต่ในระยะยาว ก็อาจเป็นจุดเริ่มต้นของยุคใหม่ ที่ความมั่นคงทางพลังงาน ไม่ได้ขึ้นกับ Supply เพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นกับ “ใครคุมทางผ่าน” และนั่นคือ เกมที่เพิ่งเริ่มต้นเท่านั้น
ข่าวเด่น