ท่ามกลางแรงกดดันจากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง และความผันผวนของราคาพลังงานโลก กระทรวงการคลังของไทยกำลังส่งสัญญาณการขยับเกมเศรษฐกิจครั้งสำคัญ ผ่านการพิจารณาปรับเพิ่มเพดานหนี้สาธารณะจาก 70% เป็น 75% ของ GDP เพื่อเปิด "พื้นที่ทางการคลัง" รับมือความไม่แน่นอนที่กำลังถาโถมเข้ามา แม้ตัวเลขล่าสุด ณ สิ้นเดือนกุมภาพันธ์ 2569 หนี้สาธารณะของไทยอยู่ที่ราว 66% ของ GDP ซึ่งถือว่ายังต่ำกว่าเพดานเดิม แต่ระยะห่างที่เหลืออยู่กำลังแคบลงเรื่อย ๆ ในขณะที่โลกภายนอกไม่ได้ชะลอความเสี่ยงลงเลย การเคลื่อนไหวของภาครัฐในครั้งนี้ จึงไม่ใช่การขยับตัวเลขธรรมดา แต่คือการตัดสินใจเชิงยุทธศาสตร์ ว่าจะยอม “รักษากรอบ” แล้วปล่อยให้เศรษฐกิจค่อย ๆ อ่อนแรง หรือจะ “ขยับกรอบ” เพื่อเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจของไทยทั้งหมดใหม่
ความตึงเครียดในตะวันออกกลางได้ย้ำชัดอีกครั้งว่า “พลังงาน” ไม่ใช่แค่สินค้า แต่คือเครื่องมือทางภูมิรัฐศาสตร์ โดยสำหรับประเทศไทยที่ยังพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันในสัดส่วนสูง ทุกการแกว่งของราคาพลังงานคือแรงกระแทกต่อทั้งระบบเศรษฐกิจ ตั้งแต่ต้นทุนขนส่ง ค่าไฟ ไปจนถึงราคาสินค้าในชีวิตประจำวัน เมื่อราคาพลังงานสูงขึ้น กำลังซื้อจะถูกบีบ ธุรกิจแบกรับต้นทุนมากขึ้น และเงินเฟ้อก็มีแนวโน้มเร่งตัวตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ สิ่งเหล่านี้ไม่ได้เกิดแบบฉับพลัน แต่ค่อย ๆ ซึมลึกและบั่นทอนศักยภาพเศรษฐกิจไทยในระยะยาว ดังนั้นปัญหาสำคัญ ๆ เลยก็คือ โครงสร้างเศรษฐกิจไทยยังผูกอยู่กับรูปแบบเดิม ยังต้องพึ่งพาพลังงานฟอสซิลสูง ผลิตภาพแรงงานเติบโตจำกัด และเครื่องยนต์หลักก็ยังคงเป็นเพียงการท่องเที่ยวและการส่งออก เมื่อโลกเปลี่ยนเร็วขึ้น แต่โครงสร้างภายในไม่ขยับ ความเปราะบางจึงชัดขึ้นทุกครั้งที่เกิดวิกฤต
การเพิ่มเพดานหนี้จาก 70% เป็น 75% ในครั้งนี้ แปลว่า รัฐกำลังเดินเข้าสู่ความเสี่ยงทางการคลังแบบไร้ทิศทาง แต่ในทางตรงกันข้าม มันเป็นการ “ซื้อเวลา” และ “สร้างพื้นที่” เพื่อให้รัฐสามารถดำเนินนโยบายเชิงรุกได้มากขึ้น จัดการกับความเปลี่ยนแปลงที่กำลังเกิดขึ้นได้มากขึ้นโดยเฉพาะในช่วงที่ความเสี่ยงภายนอกสูง เพราะในความเป็นจริง ต่อให้ไทยไม่เพิ่มเพดานหนี้ สัดส่วนหนี้ต่อ GDP ก็มีโอกาสขยับขึ้นอยู่ดีหากเศรษฐกิจโตช้า (ซึ่งโครงสร้างเศรษฐกิจไทยก็ยังเอื้ออำนวยให้เกิดสภาวะนี้อยู่) อย่างไรก็ตาม พื้นที่ทางการคลังที่เพิ่มขึ้นจะมีความหมายก็ต่อเมื่อถูกใช้เพื่อสร้าง “ผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ” ไม่ใช่เพียงการพยุงสถานการณ์ระยะสั้น
โจทย์ใหญ่: เปลี่ยนผ่านโครงสร้างเศรษฐกิจ
สิ่งที่กระทรวงการคลังสะท้อนออกมาอย่างชัดเจน คือ การใช้พื้นที่ทางการคลัง เพื่อ “Transition and Transformation” หรือ การเปลี่ยนผ่านโครงสร้างเศรษฐกิจ ผ่านใจความสำคัญหลัก ๆ คือ
1. ลดการพึ่งพาพลังงานฟอสซิล การลงทุนในพลังงานหมุนเวียน เช่น พลังงานแสงอาทิตย์ พลังงานลม หรือโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ ไม่ใช่เพียงประเด็นด้านสิ่งแวดล้อม แต่คือการลดความเสี่ยงจากความผันผวนของตลาดพลังงานโลก
2. ยกระดับทักษะแรงงาน ปัญหาสำคัญของไทยไม่ใช่การขาดแคลนแรงงาน แต่คือความไม่สอดคล้องระหว่างทักษะกับความต้องการของตลาด หากไม่เร่งพัฒนาแรงงาน โดยเฉพาะในกลุ่มเปราะบาง เศรษฐกิจจะยังติดอยู่ในวงจรผลิตภาพต่ำ รายได้ไม่ขยาย และฐานภาษีไม่เติบโต
3. ลงทุนเพื่อเพิ่มผลิตภาพในระยะยาว มาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจระยะสั้นอาจจำเป็นในบางช่วงเวลา แต่ไม่สามารถแทนที่การลงทุนเชิงโครงสร้างได้ หากเงินกู้ถูกใช้ไปกับการ “ประคอง” มากกว่าการ “สร้าง” โอกาสในการเติบโตจะถูกจำกัดลงอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
อย่างไรก็ตาม การขยับเพดานหนี้ ไม่ใช่ทางออกที่ไร้ต้นทุน หากการใช้จ่ายไม่ก่อให้เกิดการเติบโต หนี้ที่เพิ่มขึ้นจะกลายเป็นภาระโดยตรงต่อการคลัง หรือ หากเศรษฐกิจโลกชะลอตัว ต้นทุนดอกเบี้ยอาจกดดันงบประมาณในระยะยาว และทั้งนี้ ถ้าความเชื่อมั่นของนักลงทุนลดลง ผลกระทบก็อาจสะท้อนผ่านค่าเงินและตลาดทุนได้ในที่สุด ความท้าทายจึงไม่ใช่การหลีกเลี่ยงความเสี่ยง แต่คือการบริหารมันอย่างมีประสิทธิภาพ ผ่านการยอมรับอันดับแรกว่าเศรษฐกิจไทยไม่สามารถใช้สูตรเดิมไปต่อได้อีกแล้ว โลกกำลังเปลี่ยนเร็วจากแรงกดดันด้านพลังงานและภูมิรัฐศาสตร์ ขณะที่โครงสร้างเศรษฐกิจไทยยังวิ่งช้ากว่าเกม
หนี้ก้อนใหม่ จึงไม่ใช่ภาระในตัวมันเอง แต่สิ่งที่อยู่เบื้องหลัง คือ โอกาสในการยกเครื่องเศรษฐกิจทั้งระบบ ซึ่งถ้าเงินถูกใช้เพื่อยกระดับพลังงาน แรงงาน และผลิตภาพ หนี้จะกลายเป็นฐานของการเติบโตระยะยาว แต่ถ้ายังวนอยู่กับการพยุงระยะสั้นโดยไม่แตะโครงสร้างจริง ภาระจะทบต้นโดยที่ศักยภาพไม่เพิ่ม สุดท้ายแล้ว ผลลัพธ์ของการตัดสินใจครั้งนี้ ไม่ได้วัดที่ตัวเลขหนี้เพียงอย่างเดียว แต่วัดที่ว่าเศรษฐกิจไทย “แข็งแรงขึ้นแค่ไหน” หลังจากแบกหนี้ก้อนนั้นไว้
ข่าวเด่น