เศรษฐกิจ-บทวิจัยเศรษฐกิจ
Scoop : เมื่อความมั่นคงทางอาหารกลายเป็นยุทธศาสตร์โลก ไทยพร้อมแค่ไหนกับโอกาสครั้งใหม่


 

     by วิภาดา จิณณวาโส
 
ความไม่แน่นอนของเศรษฐกิจและการเมืองโลก กำลังทำให้หลายประเทศกลับมาให้ความสำคัญกับความมั่นคงทางอาหารมากขึ้น จากเดิมที่การจัดหาอาหารอาจมุ่งเน้นเรื่องราคาและปริมาณให้เพียงพอต่อความต้องการของประชาชน ปัจจุบันหลายรัฐบาลเริ่มให้ความสำคัญกับการสำรองอาหารและเตรียมพร้อมรับมือเหตุฉุกเฉินที่อาจทำให้ห่วงโซ่อุปทานหยุดชะงัก ไม่ว่าจะเป็นสงคราม ภัยพิบัติทางธรรมชาติ การโจมตีทางไซเบอร์ หรือวิกฤตด้านพลังงานและการขนส่ง

ข้อมูลที่ถูกรวบรวมจากหลายประเทศ ระบุว่า มีอย่างน้อย 33 ประเทศทั่วโลกที่มีคำแนะนำให้ประชาชนเตรียมอาหาร น้ำ และสิ่งของจำเป็นสำหรับดำรงชีพในภาวะฉุกเฉินประมาณ 3-7 วัน อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่การประกาศเตือนพร้อมกันทั้งหมด แต่เป็นมาตรการเตรียมความพร้อมที่แต่ละประเทศดำเนินการต่างช่วงเวลากันตามความเสี่ยงของตนเอง โดยสหภาพยุโรปได้กำหนดยุทธศาสตร์ Preparedness Union Strategy ตั้งแต่เดือนมีนาคม 2568 เพื่อส่งเสริมให้ประชาชนสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างน้อย 72 ชั่วโมง หากเกิดเหตุการณ์ที่ทำให้ระบบสาธารณูปโภคและบริการพื้นฐานหยุดชะงัก

สิ่งที่น่าสนใจ คือ ภัยคุกคามต่อระบบอาหารในปัจจุบันไม่ได้จำกัดอยู่แค่การขาดแคลนวัตถุดิบหรือผลผลิตทางการเกษตรอีกต่อไป แต่ขยายไปถึงโครงสร้างพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับการจัดเก็บและกระจายสินค้า โดยเฉพาะเหตุการณ์โจมตีระบบควบคุมตู้แช่เย็นของซูเปอร์มาร์เก็ตในหลายประเทศยุโรปเมื่อเดือนตุลาคมและพฤศจิกายน 2569 ส่งผลให้อุณหภูมิของตู้แช่แข็งและระบบทำความเย็นถูกปรับเปลี่ยนจนอาหารเสียหายและต้องถูกทิ้ง เหตุการณ์ดังกล่าวทำให้เห็นว่า แม้จะมีอาหารอยู่ในคลังสินค้าเพียงพอ แต่หากระบบจัดเก็บถูกโจมตีหรือไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ ก็อาจสร้างความเสียหายต่อห่วงโซ่อุปทานอาหารได้เช่นกัน

เมื่อความเสี่ยงมีความซับซ้อนมากขึ้น อาหารที่สามารถเก็บรักษาในอุณหภูมิห้องได้นาน ไม่ต้องพึ่งพาระบบทำความเย็น และพร้อมบริโภคได้โดยไม่ต้องใช้พลังงานในการปรุงมาก จึงเริ่มมีความสำคัญในฐานะสินค้าสำหรับรองรับสถานการณ์ฉุกเฉิน นี่จึงเป็นโอกาสของประเทศไทยในฐานะหนึ่งในฐานการผลิตและส่งออกอาหารที่สำคัญของโลก แต่คำถาม คือ ไทยจะสามารถเปลี่ยนความต้องการที่เพิ่มขึ้นให้กลายเป็นรายได้และความสามารถในการแข่งขันระยะยาวได้มากน้อยแค่ไหน

โดยสินค้าที่มีโอกาสได้รับประโยชน์จากกระแสการสำรองอาหาร ได้แก่ อาหารกระป๋อง, อาหารทะเลแปรรูป, อาหารพร้อมรับประทานในบรรจุภัณฑ์ Retort Pouch, อาหารแห้ง รวมถึงเนื้อไก่และผลิตภัณฑ์ไก่แปรรูป เนื่องจากเป็นสินค้าที่สามารถเก็บรักษาและขนส่งได้สะดวกกว่าสินค้าอาหารสดบางประเภท โดยเฉพาะอาหารที่ผ่านกระบวนการฆ่าเชื้ออย่างเหมาะสม สามารถเก็บในอุณหภูมิห้องได้นานและไม่จำเป็นต้องใช้ตู้เย็นตลอดเวลา

นอกจากนี้ ยังมีโอกาสในการพัฒนาอาหารเฉพาะทาง เช่น อาหารโปรตีนสูง อาหารลดโซเดียม อาหารสำหรับผู้สูงอายุ และอาหารทางการแพทย์ ซึ่งสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มได้มากกว่าการแข่งขันด้วยปริมาณเพียงอย่างเดียว ขณะที่ตลาดยุโรปและประเทศที่พึ่งพาการนำเข้าอาหารสูงมีแนวโน้มให้ความสำคัญกับการกระจายแหล่งจัดซื้อ เพื่อลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาผู้ผลิตหรือเส้นทางขนส่งเพียงแห่งเดียว

อย่างไรก็ตาม การเพิ่มขึ้นของความต้องการอาหารสำรองไม่ได้หมายความว่าสินค้าทุกประเภทจะได้รับคำสั่งซื้อเพิ่มขึ้นโดยอัตโนมัติ เพราะการสำรองอาหารของภาคครัวเรือนและภาครัฐมีลักษณะเป็นความต้องการเฉพาะช่วงเวลา เมื่อมีสินค้าเพียงพอแล้ว การสั่งซื้อก็อาจกลับเข้าสู่ระดับปกติได้ ข้อมูลจากศูนย์วิจัยกสิกรไทย ประเมินว่า การส่งออกอาหารและเครื่องดื่มของไทยในปี 2569 จะมีมูลค่าประมาณ 36,090 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เติบโตเพียง 2% โดยกลุ่มที่มีแนวโน้มขยายตัว ได้แก่ ผลไม้สดและแช่เย็น น้ำมันพืช และไก่แปรรูป ขณะที่อาหารทะเลกระป๋องและอาหารทะเลแปรรูปยังมีแนวโน้มหดตัวจากคำสั่งซื้อของคู่ค้าหลักที่ลดลงและการแข่งขันด้านราคาที่รุนแรง

ข้อมูลดังกล่าวสะท้อนว่า โอกาสของอุตสาหกรรมอาหารไทยไม่ได้ขึ้นอยู่กับกระแสการกักตุนเพียงอย่างเดียว แต่ยังต้องพิจารณากำลังซื้อของตลาดต่างประเทศ ระดับสินค้าคงคลัง และความสามารถในการแข่งขันของผู้ผลิตแต่ละกลุ่มด้วย โดยเฉพาะช่วงปลายปีซึ่งเป็นฤดูกาลที่หลายประเทศนำเข้าอาหารเพื่อรองรับเทศกาลคริสต์มาส ปีใหม่ และตรุษจีนอยู่แล้ว จึงต้องแยกให้ออกระหว่างคำสั่งซื้อที่เพิ่มขึ้นตามฤดูกาลกับความต้องการสำรองอาหารที่อาจเกิดขึ้นจากความเสี่ยงของสถานการณ์โลก

อีกข้อจำกัดสำคัญ คือ ต้นทุนการผลิตและโลจิสติกส์ที่สูงขึ้น โดยศูนย์วิจัยกสิกรไทย ระบุว่า วัตถุดิบคิดเป็นสัดส่วนมากกว่า 62% ของต้นทุนการผลิตอาหารและเครื่องดื่ม ขณะที่ค่าระวางเรือบางช่วงปรับขึ้นประมาณ 2-3 เท่าจากระดับปกติ จากความไม่แน่นอนของเส้นทางขนส่งและต้นทุนพลังงาน ทำให้ผู้ประกอบการต้องรับภาระเพิ่มขึ้นทั้งด้านวัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ และการขนส่ง ดังนั้น แม้จะมีคำสั่งซื้อเพิ่มขึ้น แต่หากไม่สามารถบริหารต้นทุนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ยอดขายที่เพิ่มขึ้นก็อาจไม่ได้แปลว่ากำไรจะเพิ่มขึ้นตามไปด้วย

ข้าวไทยเจอความท้าทาย เมื่อโลกต้องการอาหาร แต่ไทยกลับแข่งขันได้ยากขึ้น

หากต้องการเห็นภาพความท้าทายของอุตสาหกรรมอาหารไทยอย่างชัดเจน อุตสาหกรรมข้าวถือเป็นกรณีศึกษาที่สำคัญ เพราะแม้ข้าวจะเป็นอาหารหลักของประชากรจำนวนมากทั่วโลก และเป็นหนึ่งในสินค้าส่งออกสำคัญของไทย แต่การที่หลายประเทศหันมาให้ความสำคัญกับความมั่นคงทางอาหารกลับไม่ได้ทำให้ข้าวไทยได้รับประโยชน์เพิ่มขึ้นอย่างทั่วถึง

ข้อมูลการส่งออกข้าวไทยในช่วง 9 เดือนแรกของปี 2569 อยู่ที่ 4.99 ล้านตัน ลดลง 19.26% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน คิดเป็นมูลค่าประมาณ 94,900 ล้านบาท ลดลง 16.84% โดยมีปัจจัยสำคัญจากการแข่งขันด้านราคากับประเทศผู้ส่งออกรายใหญ่อย่างอินเดีย เวียดนาม และปากีสถาน ซึ่งมีความได้เปรียบด้านต้นทุนและปริมาณผลผลิต

ข้อมูลราคาส่งออกในเดือนพฤศจิกายนสะท้อนความแตกต่างดังกล่าว โดยข้าวขาว 5% ของไทยมีราคาอยู่ที่ประมาณ 499 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน ขณะที่เวียดนามอยู่ที่ 435-439 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน ปากีสถานประมาณ 411 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน และอินเดียประมาณ 390-394 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน แม้ข้าวไทยจะมีจุดแข็งด้านคุณภาพและชื่อเสียงในตลาด แต่ส่วนต่างราคาที่สูงทำให้ผู้ซื้อจำนวนหนึ่งมีทางเลือกจากประเทศคู่แข่งมากขึ้น โดยเฉพาะตลาดที่ให้ความสำคัญกับราคาและปริมาณเป็นหลัก

ขณะเดียวกัน ผลผลิตต่อไร่ยังเป็นข้อจำกัดเชิงโครงสร้างของไทย โดยผลผลิตข้าวเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 456 กิโลกรัมต่อไร่ ต่ำกว่าจีนที่ทำได้ 1,146 กิโลกรัมต่อไร่ เวียดนาม 979 กิโลกรัมต่อไร่ และอินเดีย 704 กิโลกรัมต่อไร่ เมื่อผลผลิตต่อพื้นที่ต่ำกว่า แต่เกษตรกรยังต้องแบกรับต้นทุนปุ๋ย แรงงาน พลังงาน และการบริหารจัดการในระดับสูง ต้นทุนต่อหน่วยจึงมีแนวโน้มสูงขึ้นและทำให้ข้าวไทยเสียเปรียบในการแข่งขัน

อย่างไรก็ตาม ตลาดอาเซียนยังมีโอกาสสำหรับข้าวไทย โดยในช่วง 9 เดือนแรกของปีนี้ การส่งออกข้าวไปยังประเทศอาเซียนเพิ่มขึ้น 109% อยู่ที่ประมาณ 1.25 ล้านตัน โดยเฉพาะฟิลิปปินส์และมาเลเซียที่เพิ่มการนำเข้าจากไทย เพื่อกระจายความเสี่ยงด้านแหล่งจัดหาและเตรียมรับมือความไม่แน่นอนของผลผลิตในอนาคต แต่การเติบโตในบางตลาดยังไม่เพียงพอชดเชยการส่งออกที่ลดลงในภาพรวม

กรณีข้าวจึงสะท้อนให้เห็นว่า ความต้องการความมั่นคงทางอาหารของโลกไม่ได้หมายความว่าประเทศผู้ผลิตจะสามารถขายสินค้าได้มากขึ้นเสมอไป เพราะประเทศผู้นำเข้ายังคงต้องพิจารณาราคา คุณภาพ ความต่อเนื่องในการส่งมอบ และความสามารถในการแข่งขันระหว่างแหล่งผลิต หากไทยยังมีต้นทุนสูงและผลผลิตต่อไร่ต่ำ แม้จะมีความต้องการอาหารเพิ่มขึ้น ก็อาจไม่สามารถคว้าโอกาสนั้นได้เต็มที่

ไทยต้องยกระดับจากครัวของโลก สู่ “การเป็นแหล่งจัดหาอาหารที่โลกไว้วางใจ”

ดังนั้นแล้ว โจทย์สำคัญของไทยจึงไม่ใช่เพียงการเพิ่มกำลังการผลิตเพื่อรองรับคำสั่งซื้อระยะสั้น แต่ต้องยกระดับความสามารถในการแข่งขันตลอดห่วงโซ่อุปทาน ตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ โดยเฉพาะการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตทางการเกษตร การพัฒนาพันธุ์พืชที่ให้ผลผลิตสูง ทนต่อโรคและสภาพอากาศแปรปรวน ตลอดจนการนำเทคโนโลยีและระบบเกษตรแม่นยำมาใช้เพื่อลดต้นทุนและเพิ่มผลผลิตต่อพื้นที่

ในส่วนของอุตสาหกรรมแปรรูป ผู้ประกอบการจำเป็นต้องลงทุนด้านวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่ตอบโจทย์ตลาดใหม่ ไม่ว่าจะเป็นอาหารพร้อมรับประทานที่มีอายุการเก็บรักษานาน อาหารที่ให้คุณค่าทางโภชนาการเฉพาะกลุ่ม หรือบรรจุภัณฑ์ที่ช่วยรักษาคุณภาพสินค้าและสะดวกต่อการบริโภค พร้อมยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยอาหาร ระบบตรวจสอบย้อนกลับ และมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อม เพื่อให้สามารถเข้าถึงตลาดที่มีข้อกำหนดสูงได้มากขึ้น

ขณะเดียวกัน ภาครัฐต้องมีบทบาทในการสร้างระบบนิเวศทางธุรกิจที่เอื้อต่อการลงทุน ทั้งการลดขั้นตอนและกฎระเบียบที่ซ้ำซ้อน สนับสนุนการวิจัยและพัฒนา เปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดเล็กเข้าถึงเทคโนโลยีและแหล่งทุน รวมถึงพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านโลจิสติกส์และระบบบริหารจัดการความเสี่ยง เพื่อให้ผู้ผลิตไทยสามารถรักษาความต่อเนื่องในการส่งมอบสินค้าได้ แม้เผชิญความผันผวนของตลาดโลก

นอกจากนี้ การรักษาความมั่นคงทางอาหารของประเทศเองก็มีความสำคัญไม่แพ้การส่งออก เพราะการเป็นผู้ผลิตอาหารรายใหญ่ไม่ได้รับประกันว่าประชาชนทุกกลุ่มจะเข้าถึงอาหารที่มีคุณภาพในราคาที่เหมาะสมได้เสมอไป ไทยจึงต้องสร้างสมดุลระหว่างการผลิตเพื่อส่งออก การสำรองอาหารในประเทศ และการดูแลเสถียรภาพของราคา เพื่อไม่ให้การมุ่งสร้างรายได้จากตลาดต่างประเทศส่งผลกระทบต่อความมั่นคงทางอาหารภายในประเทศ

กระแสการสำรองอาหารทั่วโลกอาจสร้างโอกาสให้ผู้ส่งออกไทยในระยะสั้น แต่โอกาสที่แท้จริงอยู่ที่การใช้จังหวะนี้ยกระดับอุตสาหกรรมอาหารให้พร้อมรับความเปลี่ยนแปลงในระยะยาว เพราะเมื่อหลายประเทศให้ความสำคัญกับแหล่งอาหารที่มีคุณภาพ ส่งมอบได้ตรงเวลา และมีความต่อเนื่องในการผลิต การเป็น “ครัวของโลก” จึงไม่ควรหมายถึงเพียงการผลิตอาหารได้มากหรือส่งออกได้สูงเท่านั้น แต่ต้องหมายถึงการทำให้ทั่วโลกมั่นใจได้ว่าไทยเป็นแหล่งอาหารที่พึ่งพาได้ แม้ในวันที่ห่วงโซ่อุปทานโลกเผชิญกับความผันผวนก็ตาม

บันทึกโดย : Adminวันที่ : 17 พ.ย. 2569 เวลา : 18:55:25
17-11-2026
เบรกกิ้งนิวส์
1. ตลาดหุ้นไทยปิดวันนี้ (17 พ.ย.69) ลบ 24.85 จุด ดัชนี 1,474.68 จุด

2. ตลาดหุ้นไทยปิดภาคเช้าวันนี้ (17 พ.ย.69) ลบ 24.00 จุด ดัชนี 1,475.53 จุด

3. MTS Gold คาดราคาทองคำปรับตัวลดลงต่อเนื่องเป็นวันที่ 5 โดยลงทำ New Low บริเวณ 3,832 เหรียญ ก่อนมีแรงซื้อกลับมาทรงตัวบริเวณ 3,860 เหรียญ

4. ธนาคารไทยพาณิชย์ ประเมินค่าเงินบาทวันนี้เคลื่อนไหวในกรอบ 33.80 - 34.10 บาท/ดอลลาร์

5. ทองนิวยอร์กปิดเมื่อคืน (16 พ.ย.69) ร่วง 33.30 เหรียญ เหตุดอลลาร์แข็งค่า กังวลเฟดขึ้นดอกเบี้ยสกัดเงินเฟ้อ

6. ดัชนีดาวโจนส์ปิดเมื่อคืน (16 พ.ย.69) ร่วง 739.38 จุด นักลงทุนเทขายหุ้นกลุ่มเทคฯ จับตางบ Nvidia หลัง "เจนเซน หวง" ลาออก

7. ทองเปิดตลาดวันนี้ (17 พ.ย.69) ลดลง 50 บาท ทองรูปพรรณ ขายออก 62,800 บาท

8. พยากรณ์อากาศวันนี้ (17 พ.ย.69) ประเทศไทยมีฝนฟ้าคะนองเพิ่มขึ้น ลมกระโชกแรงบางแห่ง ภาคใต้ ฝน 60% กรุงเทพปริมณฑล-ภาคเหนือ-ภาคกลาง-ภาคตะวันออก 40% ภาคอีสาน 30%

9. ค่าเงินบาทเปิดวันนี้ (17 พ.ย.69) แข็งค่าขึ้นเล็กน้อย ที่ระดับ 33.88 บาทต่อดอลลาร์

10. ตลาดหุ้นไทยเปิดวันนี้ (17 พ.ย.69) ลบ 14.09 จุด ดัชนี 1,485.44 จุด

11. ประกาศ กปน.: 19 พ.ย. 69 น้ำไหลอ่อนไม่ไหล ถนนบางนา-ตราด

12. ตลาดหุ้นไทยปิดวันนี้ (16 พ.ย.69) ลบ 5.35 จุด ดัชนี 1,499.53 จุด

13. ตลาดหุ้นไทยปิดภาคเช้าวันนี้ (16 พ.ย.69) ลบ 5.92 จุด ดัชนี 1,498.96 จุด

14. ทีทีบี คาดสัปดาห์นี้ค่าเงินบาทเคลื่อนไหวในกรอบ 33.51-34.10 บาทต่อดอลลาร์ ท่ามกลางความกังวลดอกเบี้ยสหรัฐฯ

15. MTS Gold คาดราคาทองคำปรับตัวลดลงอย่างหนักในสัปดาห์ที่ผ่านมา 185 เหรียญ หรือกว่า 4% โดยระหว่างสัปดาห์ทำจุดสูงสุดที่ 4,148 เหรียญ

อ่านข่าว เบรกกิ้งนิวส์ ทั้งหมด
Feed Facebook Twitter More...

อัพเดทล่าสุดเมื่อ November 17, 2026, 7:18 pm