ในช่วงเวลาที่ความตึงเครียดในตะวันออกกลางกลับมาร้อนแรงอีกครั้ง หนึ่งในคำที่ถูกพูดถึงมากที่สุดในข่าวเศรษฐกิจโลก คือ "ช่องแคบฮอร์มุซ" หลายคนอาจเห็นพาดหัวข่าวเกี่ยวกับการวางทุ่นระเบิด การคุกคามเรือบรรทุกน้ำมัน หรือการเตือนจากกองกำลังอิหร่าน จนเกิดคำถามสำคัญว่า หากช่องแคบแห่งนี้ถูกปิดจริง โลกจะเผชิญวิกฤตพลังงานหรือไม่ และเราควรกังวลมากแค่ไหน
ช่องแคบฮอร์มุซ ถือเป็นหนึ่งใน “จุดยุทธศาสตร์พลังงาน” ที่สำคัญที่สุดของโลก แม้จะเป็นเพียงช่องทางเดินเรือแคบ ๆ ระหว่างอ่าวเปอร์เซียกับทะเลอาหรับ แต่กลับเป็นเส้นเลือดใหญ่ของระบบพลังงานโลก น้ำมันดิบประมาณ 1 ใน 5 หรือ นับเป็นสัดส่วน 20% ของการบริโภคทั่วโลกต้องถูกขนส่งผ่านช่องแคบแห่งนี้ทุกวัน ประเทศผู้ส่งออกน้ำมันรายใหญ่ในอ่าวเปอร์เซีย ไม่ว่าจะเป็นซาอุดีอาระเบีย สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ คูเวต อิรัก รวมถึงอิหร่าน ต่างต้องใช้เส้นทางนี้ในการขนส่งน้ำมันออกสู่ตลาดโลก
ด้วยเหตุนี้ ช่องแคบฮอร์มุซ จึงถูกเรียกว่าเป็น “Choke Point” หรือจุดคอขวดของพลังงานโลก หากการเดินเรือผ่านพื้นที่นี้หยุดชะงัก แม้เพียงระยะเวลาสั้น ๆ ก็อาจส่งผลต่อราคาน้ำมัน เศรษฐกิจ และเงินเฟ้อทั่วโลกได้ทันที โดยตอนนี้ ได้มีความกังวลเพิ่มขึ้นอีกครั้ง เมื่อมีรายงานข่าวว่าอิหร่านเริ่มวางทุ่นระเบิดในพื้นที่ช่องแคบฮอร์มุซ พร้อมกับการประกาศเตือนจากกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC) ว่าเรือที่ผ่านช่องแคบอาจตกเป็นเป้าหมายโจมตี ความเคลื่อนไหวดังกล่าวสร้างแรงกดดันต่อระบบขนส่งน้ำมันของโลกอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เพราะแม้เพียงการวางทุ่นระเบิดจำนวนหนึ่ง ก็อาจทำให้เรือสินค้าและบริษัทประกันภัยลังเลที่จะใช้เส้นทางนี้
อย่างไรก็ตาม สิ่งที่น่าสังเกต คือ แม้ข่าวจะดูรุนแรง แต่ตลาดน้ำมันโลกกลับไม่ได้ตอบสนองด้วยความตื่นตระหนกอย่างที่หลายคนคาด ราคาน้ำมันไม่ได้พุ่งขึ้นอย่างรุนแรง และยังเคลื่อนไหวอยู่ในระดับที่ค่อนข้างจำกัด เหตุผลสำคัญ คือ ตลาดกำลังประเมินว่าความเสี่ยงที่ช่องแคบฮอร์มุซจะถูกปิดจริง ๆ ยังอยู่ในระดับต่ำ
ปัจจัยแรก คือ บทบาทของกองทัพสหรัฐและพันธมิตรในภูมิภาค ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา สหรัฐมีฐานกำลังทางทะเลขนาดใหญ่ในอ่าวเปอร์เซีย โดยเฉพาะกองเรือที่ 5 ซึ่งมีภารกิจหลักในการคุ้มครองเส้นทางเดินเรือพลังงาน หากเกิดการวางทุ่นระเบิดหรือการคุกคามเรือจริง กองกำลังเหล่านี้สามารถเข้าปฏิบัติ การกวาดล้างทุ่นระเบิดและรักษาความปลอดภัยของเส้นทางเดินเรือได้
ปัจจัยที่สอง คือ ระบบ “กันชนพลังงาน” ของโลก ประเทศอุตสาหกรรมจำนวนมากมีคลังสำรองน้ำมันเชิงยุทธศาสตร์ หรือ Strategic Petroleum Reserve ซึ่งถูกจัดตั้งขึ้นเพื่อรับมือเหตุการณ์หยุดชะงักของอุปทานน้ำมัน โดยประเทศสมาชิกของสำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) มีน้ำมันสำรองรวมกันมากกว่า 1 พันล้านบาร์เรล และสามารถปล่อยเข้าสู่ตลาดได้หากเกิดวิกฤตจริง อีกประเด็นหนึ่งก็คือ การคำนวณทางยุทธศาสตร์ของอิหร่านเอง แม้การปิดช่องแคบฮอร์มุซจะเป็นเครื่องมือกดดันที่ทรงพลัง แต่ก็เป็นมาตรการที่มีต้นทุนสูงอย่างยิ่ง เพราะน้ำมันของอิหร่านเองก็ต้องผ่านเส้นทางเดียวกัน หากช่องแคบถูกปิดจริง รายได้หลักของประเทศจากการส่งออกน้ำมันก็จะได้รับผล กระทบเช่นกัน
ด้วยเหตุนี้ นักวิเคราะห์จำนวนมากจึงมองว่า การคุกคามช่องแคบฮอร์มุซมักถูกใช้เป็น “เครื่องมือทางการเมือง” มากกว่าการปิดทางอย่างถาวร กล่าวคือ การสร้างแรงกดดันเพื่อเพิ่มอำนาจต่อรอง มากกว่าการเดินเกมที่นำไปสู่การหยุดชะงักของระบบพลังงานโลกอย่างแท้จริง ดังนั้นคำตอบของคำถามที่หลายคนสงสัยจึงอาจไม่ใช่ว่าโลกควรตื่นตระหนกหรือไม่ แต่คือการทำความเข้าใจว่า ตลาดพลังงานโลกไม่ได้ตอบสนองต่อข่าวเพียงอย่างเดียว หากแต่ตอบสนองต่อความเป็นไปได้ของเหตุการณ์จริง ปัจจุบันตลาดยังเชื่อว่า แม้สถานการณ์จะตึงเครียด แต่ระบบพลังงานโลกยังมีเครื่องมือและกลไกเพียงพอที่จะป้องกันไม่ให้เกิดวิกฤตขาดแคลนน้ำมันในทันที
อย่างไรก็ตาม ความสำคัญของช่องแคบฮอร์มุซก็ยังคงไม่เปลี่ยนแปลง หากเหตุการณ์ลุกลามจนกระทบการเดินเรือจริง ๆ เพียงไม่กี่วัน ผลกระทบต่อราคาพลังงานและเศรษฐกิจโลกก็อาจเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว นั่นทำให้ช่องแคบเล็ก ๆ แห่งนี้ยังคงเป็นหนึ่งในจุดยุทธศาสตร์ที่ทั้งโลกต้องจับตามองอย่างใกล้ชิด
ข่าวเด่น