• AI กำลังเปลี่ยนวิธีสร้างภาพยนตร์ ตั้งแต่การทำให้นักแสดงอ่อนวัย การสร้าง Digital Double และการปรับใบหน้าหรือเสียง ไปจนถึงการนำภาพลักษณ์ของผู้เสียชีวิตกลับมาใช้บนจอ
• สิ่งที่กำลังเปลี่ยนมากกว่างาน VFX คือ “โมเดลธุรกิจของนักแสดง” เพราะใบหน้า เสียง และตัวตนสามารถถูกสร้างเป็น Digital Replica และนำไปให้สิทธิใช้งานเพื่อสร้างรายได้ได้ แม้เจ้าของตัวตนไม่ได้อยู่หน้ากล้อง
• สหรัฐฯ สหภาพยุโรป และจีนเริ่มสร้างกติกาสำหรับโลกใหม่นี้ ตั้งแต่ความยินยอมในการใช้ Digital Replica ขอบเขตการใช้งาน ค่าตอบแทน ไปจนถึงการเปิดเผยว่าเนื้อหาถูกสร้างหรือดัดแปลงด้วย AI
• “ใครเป็นเจ้าของตัวตนดิจิทัล” “ใครมีสิทธินำไปสร้างรายได้” และ “สิทธินั้นควรอยู่ได้นานเพียงใด” ยังเป็นคำถามที่ยังรอคำตอบ
ลองจินตนาการว่า นักแสดงวัย 60 ปีสามารถกลับไปรับบทตัวเองในวัย 20 ปีได้อีกครั้ง โดยไม่ต้องเข้ากองถ่าย หรือแม้แต่นักแสดงที่เสียชีวิตไปแล้ว ก็ยังสามารถกลับมาปรากฏตัวบนจอภาพยนตร์ได้อีก สิ่งเหล่านี้กำลังเกิดขึ้นจริง เมื่อ AI สามารถจำลองใบหน้า เสียงและการแสดงของมนุษย์ได้สมจริงขึ้นเรื่อยๆ
สำหรับผู้ชม นี่อาจเป็นเทคนิคที่ทำให้ภาพยนตร์น่าตื่นตาตื่นใจขึ้น แต่สำหรับอุตสาหกรรมบันเทิง การเปลี่ยนแปลงกำลังไปไกลกว่านั้น เพราะเมื่อ “ตัวตน” ของคนสามารถถูกบันทึก ทำซ้ำ และนำกลับมาใช้สร้างรายได้ได้ ใบหน้าและเสียงก็เริ่มมีคุณสมบัติคล้าย สินทรัพย์ดิจิทัล
จาก Deepfake สู่ Digital Replica
Deepfake คือการใช้ AI สร้างหรือดัดแปลงภาพ เสียง หรือวิดีโอให้ดูเหมือนบุคคลจริง ขณะที่เทคโนโลยีในอุตสาหกรรมภาพยนตร์ปัจจุบันไปไกลตั้งแต่ Face Swap, Voice Cloning และ De-aging จนถึง Digital Replica ที่จำลองตัวตนของนักแสดงขึ้นมาในรูปแบบดิจิทัล
ตัวอย่างที่เห็นชัดคือ Indiana Jones and the Dial of Destiny (2023) ซึ่งใช้ Machine Learning ร่วมกับ CGI และเทคนิคอื่น ๆ สร้าง Harrison Ford ในวัยหนุ่มจากฟุตเทจเก่าจำนวนมาก ขณะที่ Here (2024) ใช้ AI ช่วยเปลี่ยนอายุของ Tom Hanks และ Robin Wright ในหลายช่วงวัย โดยทีมสร้างสามารถเห็นผลการเปลี่ยนใบหน้าได้ระหว่างการถ่ายทำ
AI จึงไม่ได้เพียงเปลี่ยนสิ่งที่เราเห็นบนจอ แต่กำลังเปลี่ยนวิธีการผลิตภาพยนตร์ด้วย
ถ้าเจ้าของใบหน้าไม่อยู่แล้วล่ะ?
เรื่องซับซ้อนขึ้นเมื่อเทคโนโลยีสามารถนำภาพลักษณ์ของผู้เสียชีวิตกลับมาใช้ได้
ใน Alien: Romulus (2024) ภาพลักษณ์ของ Ian Holm ซึ่งเสียชีวิตในปี 2020 ถูกนำกลับมาใช้กับตัวละคร Rook โดยได้รับอนุญาตจากครอบครัว กรณีเช่นนี้เปิดโอกาสใหม่ในการเล่าเรื่อง แต่ก็ตามมาด้วยคำถามว่า นักแสดงควรมีสิทธิกำหนดหรือไม่ว่า หลังเสียชีวิตแล้ว ใบหน้าและเสียงของตนสามารถถูกนำไปใช้ทำอะไร ทายาทควรเป็นผู้ตัดสินแทนได้หรือไม่ และสิทธินี้ควรอยู่ได้นานแค่ไหน
เมื่อใบหน้าสร้างรายได้โดยไม่ต้องเข้ากอง
กรณีที่ทำให้เศรษฐกิจใหม่นี้เห็นภาพชัดคือ Lawrence Ng นักแสดงฮ่องกงวัย 62 ปี ในปี 2026 เขาให้สิทธิบริษัทนำภาพลักษณ์ของตัวเองในวัยประมาณ 20 ปีไปสร้างตัวละครด้วย AI โดยเขาไม่ต้องเข้ากองถ่าย แต่ยังได้รับค่าตอบแทนจากการให้สิทธิใช้ภาพลักษณ์
เรื่องนี้น่าสนใจมาก เพราะรายได้ของนักแสดงแบบเดิมผูกอยู่กับ แรงงานและเวลา
นักแสดงเข้ากอง → แสดง → ได้รับค่าตัว
แต่ Digital Replica ทำให้เกิดโมเดลใหม่
Likeness → Licensing → Income
นักแสดงสามารถให้สิทธิใช้ใบหน้า เสียง หรือภาพลักษณ์ของตน คล้ายกับเจ้าของเพลงที่ได้รับ Royalty หรือเจ้าของทรัพย์สินทางปัญญาที่ให้ License แก่ผู้อื่น ความแตกต่างคือ “ทรัพย์สิน” ครั้งนี้คือ ตัวตนของมนุษย์เอง
หากโมเดลนี้แพร่หลาย รายได้บางส่วนของนักแสดงอาจไม่ได้มาจากการทำงานหน้ากล้องเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงการบริหารสิทธิใน Digital Likeness ของตัวเองด้วย
กฎหมายเริ่มตามโลกของใบหน้าดิจิทัล
เมื่อใบหน้าและเสียงสามารถถูกทำซ้ำได้ง่ายขึ้น หลายประเทศจึงเริ่มวางกติกา
รัฐแคลิฟอร์เนียออกกฎหมายคุ้มครองนักแสดงจากการใช้ Digital Replica โดยไม่มีข้อตกลงที่ชัดเจน และยังคุ้มครองภาพลักษณ์ของนักแสดงที่เสียชีวิตแล้ว หลักสำคัญที่กำลังถูกพูดถึงใน Hollywood จึงมีตั้งแต่
Consent — เจ้าของยินยอมหรือไม่
Compensation — เจ้าของได้รับค่าตอบแทนอย่างไร
Control — ตัวตนถูกนำไปใช้ได้แค่ไหน
สหภาพยุโรปมีข้อกำหนดด้านความโปร่งใสภายใต้ AI Act สำหรับ Deepfake และเนื้อหาบางประเภทที่สร้างหรือดัดแปลงด้วย AI ขณะที่จีนมีกฎเกี่ยวกับ Deep Synthesis ครอบคลุมการสร้างและดัดแปลงใบหน้า เสียง และข้อมูลชีวมิติ รวมถึงเรื่องความยินยอม
จีน เป็นหนึ่งในประเทศแรก ๆ ที่ออกกฎควบคุมเทคโนโลยี Deep Synthesis โดยมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ปี 2023 ครอบคลุมการสร้างและดัดแปลงภาพ ใบหน้า และเสียงด้วย AI พร้อมกำหนดเรื่องการแสดงสัญลักษณ์หรือข้อมูลกำกับเนื้อหาที่อาจทำให้ผู้ใช้สับสนหรือเข้าใจผิด และการใช้ข้อมูลชีวมิติ เช่น ใบหน้าและเสียง ต้องได้รับความยินยอมจากบุคคลที่เกี่ยวข้อง
แต่รายได้ใหม่ของคนหนึ่ง อาจหมายถึงงานที่ลดลงของอีกคน
สำหรับนักแสดงที่มีชื่อเสียง Digital Replica อาจเป็นแหล่งรายได้ใหม่ แต่สำหรับนักแสดงประกอบ นักพากย์ หรือแรงงานเบื้องหลังบางกลุ่ม เทคโนโลยีเดียวกันอาจลดความต้องการจ้างงานในบางประเภท หากบริษัทสามารถสแกนนักแสดงหนึ่งครั้ง แล้วนำ Digital Replica กลับมาใช้ได้หลายครั้ง ค่าตอบแทนควรจบลงตั้งแต่การสแกนครั้งแรก หรือเจ้าของตัวตนควรได้รับส่วนแบ่งทุกครั้งที่ถูกนำกลับมาใช้?
AI อาจช่วยให้การผลิตเร็วขึ้นและมีต้นทุนต่ำลง แต่สิ่งที่ต้องคิดต่อคือ มูลค่าที่เทคโนโลยีสร้างขึ้นจะถูกแบ่งระหว่างบริษัท นักแสดง และคนทำงานในอุตสาหกรรมอย่างไร
เมื่อ AI เปลี่ยนความหมายของ “ตัวตน”
เมื่อ AI สามารถทำให้นักแสดงกลับไปสู่อีกช่วงวัย สร้างตัวตนดิจิทัลที่ทำงานแทนเจ้าของ หรือนำภาพลักษณ์ของผู้เสียชีวิตกลับมาใช้ได้อีกครั้ง “ใบหน้า” จึงไม่ได้มีความหมายเพียงว่าเราเป็นใคร แต่กำลังมีทั้งสิทธิ ความเป็นเจ้าของ และมูลค่าทางเศรษฐกิจ
ขณะเดียวกัน เทคโนโลยีก็ทำให้คำถามเรื่องสิทธิในตัวตนซับซ้อนขึ้น เพราะใบหน้าของคนคนหนึ่งสามารถถูกนำกลับมาใช้ได้ทั้งในวันที่เจ้าของยังมีชีวิต หลังจากเสียชีวิต หรือแม้กระทั่งโดยที่เจ้าของไม่เคยอนุญาต
รู้หรือไม่? AI ถูกนำมาใช้กับ “ใบหน้า” ของนักแสดงอย่างไรบ้าง
AI ในวงการบันเทิงไม่ได้มีเพียงการทำให้นักแสดงดูเด็กลง แต่ถูกนำมาใช้กับใบหน้าและตัวตนของนักแสดงในหลายรูปแบบ ตั้งแต่การเปลี่ยนอายุ ไปจนถึงการสร้างตัวตนดิจิทัลที่สามารถนำกลับมาใช้งานได้
De-aging: เมื่อนักแสดงกลับไปสู่อีกช่วงวัย
Harrison Ford — Indiana Jones and the Dial of Destiny (2023)
ทีมสร้างใช้ Machine Learning ร่วมกับ CGI และ Visual Effects เพื่อสร้าง Harrison Ford ในวัยหนุ่ม
สำหรับฉากย้อนอดีต โดยอาศัยฟุตเทจจากภาพยนตร์เก่าของเขาจำนวนมาก
Tom Hanks และ Robin Wright — Here (2024)
AI ถูกใช้ช่วยเปลี่ยนใบหน้าของนักแสดงทั้งสองให้ปรากฏในหลายช่วงวัย ตั้งแต่วัยหนุ่มสาวไปจนถึงวัยสูงอายุ ทำให้นักแสดงสามารถรับบทตัวละครเดิมตลอดช่วงเวลาหลายสิบปีของเรื่อง
Mark Hamill — The Mandalorian และ The Book of Boba Fett
Luke Skywalker ในวัยหนุ่มถูกสร้างขึ้นอีกครั้งด้วยการผสมผสาน Visual Effects และ Machine Learning รวมถึงเทคโนโลยีด้านใบหน้าและเสียง เพื่อสร้างตัวละครให้ใกล้เคียงกับ Luke Skywalker ในยุคภาพยนตร์ Star Wars ภาคแรก ๆ
Digital Replica: เมื่อตัวตนดิจิทัลสามารถทำงานแทนเจ้าของใบหน้า
Lawrence Ng — กลับสู่วัย 20 โดยไม่ต้องเข้ากองถ่าย
Lawrence Ng นักแสดงฮ่องกงวัย 62 ปี ให้สิทธิบริษัทนำภาพลักษณ์ของตัวเองในวัยประมาณ 20 ปีไปสร้างตัวละครด้วย AI โดยเขาไม่ต้องเข้าร่วมการถ่ายทำ แต่ยังได้รับค่าตอบแทนจากการให้สิทธิใช้ภาพลักษณ์
กรณีนี้จึงต่างจากการ De-aging ทั่วไป เพราะไม่ได้เพียงใช้เทคโนโลยีเปลี่ยนอายุของนักแสดงที่กำลังแสดงอยู่ แต่เป็นการนำ “ตัวตนในอดีต” ไปสร้างงานและสร้างรายได้แทนเจ้าของตัวตน
Posthumous Digital Likeness: เมื่อนักแสดงที่เสียชีวิตแล้วกลับมาบนจอ
Ian Holm — Alien: Romulus (2024)
แม้ Ian Holm จะเสียชีวิตไปแล้วในปี 2020 แต่ภาพลักษณ์ของเขาถูกนำกลับมาใช้กับตัวละคร Rook ใน Alien: Romulus โดยได้รับอนุญาตจากครอบครัว และใช้เทคนิคหลายรูปแบบร่วมกัน ทั้ง Practical Effects, CGI และเทคโนโลยีดิจิทัล
กรณีนี้นำไปสู่คำถามสำคัญว่า เมื่อเจ้าของใบหน้าเสียชีวิตไปแล้ว ใครควรมีสิทธิอนุญาตให้นำตัวตนนั้นกลับมาใช้ และสิทธิดังกล่าวควรอยู่ได้นานเพียงใด
Unauthorized Use: เมื่อใบหน้าถูกนำไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต
Dilraba Dilmurat (ตี๋ลี่เร่อปา)
อีกด้านหนึ่งของเทคโนโลยีเกิดขึ้นเมื่อภาพลักษณ์ของนักแสดงถูกนำไปสร้างคอนเทนต์ด้วย AI โดยไม่ได้รับอนุญาต
กรณีลักษณะนี้ทำให้เกิดคำถามทางกฎหมายที่ซับซ้อนขึ้น เพราะ AI ไม่จำเป็นต้องคัดลอกภาพถ่ายต้นฉบับโดยตรง แต่สามารถสร้างใบหน้าใหม่ที่ยังทำให้ผู้ชมเชื่อมโยงหรือระบุตัวบุคคลได้
.png)
ข่าวเด่น